मध्य नगर आणि खालचे नगर

बालेकिल्ल्याला नगर हवेच. समारंभ-मैदानाच्या उत्तरेला धोलावीराचे मध्य नगर आहे — रुंद मुख्य रस्ता आणि त्याला काटकोनात छेदणाऱ्या गल्ल्या असलेला तटबंद निवासी भाग; त्याच्या पूर्वेला खालचे नगर, जिथे नगराच्या बाहेरच्या तटाच्या आत अधिक साधी घरे आणि हस्तकलेच्या कार्यशाळा पसरल्या होत्या. ही तीन भागांची रचना — बालेकिल्ला, मध्य नगर, खालचे नगर — असामान्य आहे: बहुतेक हडप्पाकालीन नगरांत दोन भाग होते.

संपूर्ण नगर साधारण 770 मी. × 620 मी.च्या बाहेरच्या तटबंदीने वेढलेले होते, इतक्या नियमितपणे आखलेले की मोजणी करणारे ठरावीक प्रमाणांनुसार काम करत असावेत असे वाटते. घरे दगड आणि कच्च्या विटांनी अंगणाभोवती बांधली जात, गटारे, शोषखड्ड्यांचे रांजण आणि साठवणीच्या जागेसह. कार्यशाळांत उत्खनन करणाऱ्यांना अकीक आणि कार्नेलियनचे मणी बनवण्याचा, शंखकामाचा, मातीकामाचा आणि धातुकामाचा कचरा सापडला — तो माल जो धोलावीरा कांस्ययुगातल्या व्यापारी मार्गांवर पाठवत असे.

नगराच्या पश्चिमेला दफनभूमी आहे. तिथल्या बहुतेक कबरींत सांगाडाच नव्हता: त्या दुसरीकडे मरण पावलेल्या लोकांची स्मारके असाव्यात असे दिसते. दगड आणि कच्च्या विटांनी बांधलेले काही अर्धगोलाकार ढिगारेही आहेत, त्यांपैकी एक आऱ्यांच्या चाकासारखा मांडलेला — हडप्पाकालीन लोकांनी मागे ठेवलेल्या सर्वात विचित्र रचनांपैकी या आहेत.

मध्य नगर आणि खालचे नगर येथे काय पाहावे आणि करावे

हडप्पाकालीन रस्त्यावरून चाला

मध्य नगराच्या मुख्य रस्त्यावरून चाला आणि पाहा की बाजूच्या गल्ल्या त्याला कशा सरळ येऊन मिळतात आणि घरांच्या भिंती एकाच रेषेत कशा राहतात. हे नगररचनाशास्त्र आहे, इ.स.पू. 2000 च्या आधीचे.

गोल घरे शोधा

नगराच्या शेवटच्या टप्प्यात, त्याचा ऱ्हास होऊन ते अंशतः ओस पडल्यानंतर, नव्याने आलेल्यांनी अवशेषांवर गोल झोपड्या बांधल्या. त्यांचे दगडी पाये आजच्या कच्छी भुंग्याच्या पायासारखेच दिसतात.

कार्यशाळांची कल्पना करा

खालच्या नगरात मण्यांचा विचार करा. धोलावीराचे कारागीर दगडी गिरमिटांनी कार्नेलियनचे लांब मणी भोकत आणि कच्छच्या आखातातल्या शंखांपासून बांगड्या घडवत. नमुने संग्रहालयात आहेत.

दफनभूमीबद्दल विचारा

ढिगारे आणि स्मारक-कबरी मुख्य भेट-मार्गाच्या बाहेर, पश्चिमेला आहेत. तिथे जाण्याची मुभा बदलत असते; त्या पाहता येतील का ते प्रवेशद्वारापाशी किंवा तुमच्या गाइडला विचारा.

मध्य नगर आणि खालचे नगर येथे कसे पोहोचावे

• उत्तर दरवाजापासून समारंभ-मैदान ओलांडून मध्य नगरात पोहोचा; खालचे नगर आणखी पूर्वेला आहे. इथल्या वाटा बालेकिल्ल्याइतक्या आखीव नाहीत, त्यामुळे बंद बूट घाला.
• वाहतुकीसाठी धोलावीराला कसे पोहोचावे पाहा.

उपयुक्त सूचना

• नगराचा बराचसा भाग उभ्या इमारती नसून भिंतींचे बैठे पाये आहेत. घाईच्या फेरीपेक्षा कल्पनाशक्ती आणि गाइड इथे अधिक कामी येतात.
• भेटीतला हा सर्वात उष्ण, सर्वात उघडा भाग आहे. गरम दिवशी तो शेवटी नव्हे, आधी करा.
• खापरे किंवा मणी उचलू नका. संरक्षित स्थळावरून काहीही नेणे हा गुन्हा आहे, आणि नेलेला प्रत्येक तुकडा म्हणजे गमावलेली माहिती.
• अवशेषांमध्ये काटेरी झुडपे वाढतात; घोटे सांभाळा, आणि गावातून सायकलने आलात तर टायरही.

मध्य नगर आणि खालचे नगर साठी सर्वोत्तम टूर

बुक करता येणाऱ्या टूर, ज्यांत मध्य नगर आणि खालचे नगर किंवा त्याभोवतीचा परिसर येतो — बुक करण्यापूर्वी प्रत्येकीचा कार्यक्रम तपासा:

अनेक दिवसांची खासगी टूर सुरुवात US$843

🕒 3 दिवस 📍 कुठून अहमदाबाद

अहमदाबाद: धोलावीरा आणि पांढऱ्या रणाची 3 दिवसांची खासगी टूर

GetYourGuide वर आम्हाला सापडलेली, प्रत्यक्ष धोलावीराला जाणारी एकमेव टूर. ही अहमदाबादहून गाडीने तीन दिवसांची खासगी फेरी आहे: रानगाढवे आणि फ्लेमिंगोंसाठी कच्छच्या छोट्या रणात जीप सफारी, धोलावीराचे अवशेष आणि बेटालगतच्या मिठाच्या मैदानावर एक संध्याकाळ, आणि परतीच्या वाटेवर राणी की वाव ही पायविहीर व मोढेराचे सूर्यमंदिर. न्याहारीसह हॉटेलच्या दोन रात्री, गाइड आणि सफारी समाविष्ट असल्याचे नमूद आहे; प्रवेश शुल्क आणि इतर जेवणे समाविष्ट नाहीत. ही नवी नोंद आहे, रिव्ह्यू नसलेली, आणि तीन दिवसांसाठी रस्ता बराच आहे — पण वाहतुकीचा प्रश्न एकाच बुकिंगमध्ये सोडवणारा याच्या जवळपासही दुसरा पर्याय नाही.

• हडप्पाकालीन धोलावीरा नगराची गाइडसोबत भेट
• खडीर बेटालगतच्या पांढऱ्या रणावर सूर्यास्त
• वाटेत छोट्या रणातली जीप सफारी, राणी की वाव आणि मोढेरा

किंमत आणि उपलब्धता पाहा

अनेक दिवसांची खासगी टूर सुरुवात US$889

🕒 6 दिवस 📍 कुठून अहमदाबाद

पांढरे रण आणि वारसा स्थळांसह कच्छची 6 दिवसांची टूर

GetYourGuide वरचा कच्छचा सर्वात व्यापक कार्यक्रम: अहमदाबाद, पाटण आणि मोढेरा, छोट्या रणात बजाणा येथे एक रात्र, भुजमध्ये तीन रात्री — त्यात एक दिवस मांडवी आणि एक लांब दिवस गावे, काळो डुंगर व पांढरे रण — आणि मग आठ तासांचा परतीचा प्रवास. तीन तारांकित हॉटेले आणि न्याहारी समाविष्ट असल्याचे नमूद आहे. तरीही यात धोलावीरा नाही — हीच एक उघड उणीव — त्यामुळे अवशेष हेच तुमच्या येण्याचे कारण असेल तर एखादा दिवस बदलता येईल का ते विचारा. अजून रिव्ह्यू नाहीत.

• पश्चिमेकडे जाताना राणी की वाव, मोढेरा आणि छोटे रण
• भुज, भुजोडी, मांडवीचा किनारा आणि विजय विलास पॅलेस
• पांढरे रण, होडका, लुडिया, धोरडो आणि काळो डुंगर

किंमत आणि उपलब्धता पाहा

अनेक दिवसांची खासगी टूर सुरुवात US$481

🕒 3 दिवस 📍 कुठून भुज

भुजहून: कच्छच्या पांढऱ्या रणाची 3 दिवसांची टूर

रणाच्या धोरडोकडील बाजूसाठी भुजहून निघणाऱ्या टूरमधली सर्वात सविस्तर. यात निरोण्याची रोगान कला, सूर्यास्ताला आणि पुन्हा सूर्योदयाला मिठाचे वाळवंट, धोरडोचे भुंगे, खावडाचे कुंभार आणि काळो डुंगरवरचे दृश्य गुंफले आहे, आणि भुजला परत न जाता दोन रात्री होडकातील व्हिलेज रिसॉर्टमध्ये मुक्काम आहे. रणाच्या परवान्याचे शुल्क जागेवर थेट भरावे लागते. यात धोलावीरा नाही — पण टूर खावडाच्या दाराशी संपते, त्यामुळे जादा एका दिवसात रोड टू हेवन आणि धोलावीरा जोडण्याबद्दल ऑपरेटरला विचारा.

• पांढऱ्या रणावर सूर्योदय आणि सूर्यास्त
• निरोणा, धोरडो, खावडा आणि होडका गावांना भेट
• काळो डुंगरचे दृश्यस्थळ; होडकातील व्हिलेज रिसॉर्टमध्ये दोन रात्री

किंमत आणि उपलब्धता पाहा